Gember: de specerij die iedereen kent – vers, als poeder en in capsules
Wat is gember?
Gember (Zingiber officinale) is een tropische plant waarvan het eetbare deel de ondergrondse wortelstok is – de knobbelige „wortel“ die we in de winkel kopen. De plant komt uit Zuidoost-Azië en wordt al zo lang geteeld dat hij niet meer in het wild voorkomt. Tegenwoordig wordt gember vooral geteeld in India, China, Nigeria en Indonesië. Hij is nauw verwant aan kardemom en kurkuma – alle drie behoren ze tot de gemberfamilie.
De scherpe smaak van gember komt van stoffen die gingerolen heten. Bij het drogen verandert een deel daarvan in shogaolen, die scherper en droger van smaak zijn – daarom smaakt gemberpoeder anders dan de verse wortel: minder citrusachtige frisheid, meer droge warmte. Geen van beide is beter; het zijn gewoon verschillende specerijen voor verschillende toepassingen.
Hoe gember in de keukens van de wereld terechtkwam
Gember was een van de eerste specerijen die Europa vanuit Azië bereikten. Kooplieden uit het oude Rome brachten hem over zee uit India mee, en in de middeleeuwen was gember, naast peper, een van de meest gezochte oosterse handelswaren: in het 14e-eeuwse Engeland kostte een pond gember ongeveer evenveel als een schaap. Uit dezelfde tijd stamt de Europese peperkoektraditie – gember, honing en meel waren de basisingrediënten van de eerste peperkoeken, en de kerstkoekjes met gember uit de Noordse en Baltische landen horen bij dezelfde familie.
Elke keuken heeft haar eigen gember. In India wordt verse gember met thee en melk gekookt tot gekruide chai. In Japan worden dunne ingelegde plakjes bij sushi geserveerd, en in China begint een groot deel van de roerbakgerechten met gember, knoflook en lente-ui. In het Caribisch gebied en West-Afrika wordt van gember een scherpe frisdrank gemaakt, en in Engeland wordt al sinds de 18e eeuw gemberbier gebrouwen. In de Noordse landen gaat de meeste gember nog altijd in gebak.
Let er bij het kiezen van verse gember op dat de wortelstok stevig en zwaar is en de schil glad en glanzend. Een gerimpelde schil en zachte plekken laten zien dat de wortel lang is bewaard.
Gember in de keuken
- Verse wortel: geraspt in roerbakgerechten, curry’s, marinades en thee; dunne plakjes met citroen en honing in heet water.
- Gedroogd poeder: in peperkoek, muffins, chutneys, pompoensoep, gouden melk en theemengsels. 1 tl poeder komt ruwweg overeen met 1 el geraspte verse gember.
- Ingelegde gember (gari) bij sushi, gekonfijte gember als snoep en in gebak.
- Gembersap en shots: versgeperst sap met citroen en appel, of een drank gemengd van ons gevriesdroogde gembersappoeder.
Twee eenvoudige recepten
Drank met gember en citroen (2 koppen). Verwarm 500 ml water tot het bijna kookt. Voeg ½ tl gemberpoeder (of een stukje geraspte verse gember van 2 cm), het sap van een halve citroen en 1–2 tl honing toe. Roer, laat 5 minuten trekken en zeef als je verse wortel hebt gebruikt. Het poeder zakt naar de bodem, dus roer opnieuw voordat je drinkt. Laat de drank in de zomer afkoelen en serveer hem met ijs.
Wortel-gembersoep (4 porties). Verhit 1 el olie in een pan, voeg 1 gesnipperde ui en 500 g in stukken gesneden wortelen toe en bak een paar minuten. Voeg 1 tl gemberpoeder en 800 ml groentebouillon toe en kook 20 minuten, tot de wortelen zacht zijn. Pureer met een staafmixer, voeg 100 ml kokosmelk toe en breng op smaak met zout en limoensap. Serveer met geroosterde zaden.
Bij het bakken gaat gemberpoeder samen met kaneel, kruidnagel en kardemom; deze en andere specerijen vind je in de categorie specerijen.
Poeder, sappoeder of capsules – wat is het verschil?
- Biologisch gemberpoeder is de gedroogde, gemalen wortelstok – de klassieke keukenspecerij.
- Gevriesdroogd gembersappoeder is het geperste sap van de verse wortel, gevriesdroogd tot poeder; de smaak ligt dichter bij verse gember en het lost op in water.
- Capsules met gemberpoeder 500 mg, 120 stuks zijn hetzelfde gemberpoeder in een capsule.
Waarom zou iemand gember in een capsule nemen als je hem ook kunt eten? De redenen zijn praktisch. Ten eerste de smaak: verse gember is voor veel mensen te scherp, en poeder dat door thee is geroerd zakt naar de bodem. Ten tweede het gemak: een capsule bevat altijd dezelfde hoeveelheid en kun je op het werk of op reis innemen zonder te raspen of op te ruimen. Ten derde de houdbaarheid: een verse wortel droogt binnen een paar weken uit of gaat schimmelen, terwijl capsules lang goed blijven in de kast. Ingrediënten en de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid staan op de verpakking.
Verwanten en buren van gember op het schap
De naaste verwant van gember in de keuken is kurkuma, die vaak in dezelfde gerechten wordt gebruikt – curry’s, gouden melk en soepen. Over kurkuma lees je in het artikel kurkuma: de gouden keukenspecerij. Wil je weten hoe vers gembersap een poeder wordt, lees dan het artikel gembersappoeder: wat het is en hoe je het gebruikt. Alle sappoeders staan bij elkaar in de categorie sappoeders.
Bewaren
Bewaar verse gember in de koelkast, in papier gewikkeld, of schil hem en vries hem in – een bevroren wortel is heel gemakkelijk te raspen. Bewaar poeder en capsules op kamertemperatuur, droog en uit de buurt van direct zonlicht, met de verpakking gesloten; eenmaal geopend verliest poeder na verloop van tijd aroma.
Goed om te weten
Gembercapsules zijn een voedingssupplement. Een voedingssupplement is geen vervanging van een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl; overschrijd de op de verpakking vermelde dagelijkse hoeveelheid niet. Ben je zwanger, geef je borstvoeding, gebruik je medicijnen of heb je gezondheidsproblemen, raadpleeg dan eerst je arts voordat je het gebruikt. Buiten bereik van kinderen bewaren.