Citroenmelisse: een vertrouwd tuinkruid als thee, extract en capsules
Wat voor plant is citroenmelisse?
Citroenmelisse (Melissa officinalis) is een vaste plant uit de lipbloemenfamilie, verwant aan pepermunt en basilicum. Ze wordt 30–80 cm hoog; de bladeren zijn ovaal, getand en licht gerimpeld, en als je ze wrijft ruiken ze duidelijk naar citroen. De geur komt van citral en citronellal in de etherische olie van de bladeren – dezelfde stoffen die in citroengras en citroenschil zitten. De bloemen zijn klein, wit of lichtgeel, en bijen zijn er dol op: de geslachtsnaam Melissa is Grieks voor „bij“, en imkers wreven hun korven vroeger in met citroenmelisseblaadjes om de volken thuis te houden.
De plant komt uit Zuid-Europa en het oostelijke Middellandse Zeegebied, maar groeit al eeuwen in heel Europa. In noordelijke tuinen overwintert ze goed en verspreidt ze zich vanzelf. De bladeren worden vóór de bloei geplukt, wanneer het gehalte aan etherische olie het hoogst is, en in de schaduw gedroogd.
Citroenmelisse door de eeuwen heen
In de landen rond de Middellandse Zee werd citroenmelisse al in de oudheid geteeld, vooral voor de bijen: melisse die bij de korven was geplant gaf volop nectar. In de middeleeuwen reisde de plant met de monniken mee naar het noorden van de Alpen en werd ze een vaste gast in kloostertuinen. Van daaruit verspreidde ze zich naar boerentuinen in heel Europa.
De beroemdste citroenmelissedrank is in Parijs ontstaan. In 1611 begonnen karmelieter monniken een geurig aftreksel te maken van citroenmelisseblaadjes, citroenschil en specerijen, bekend als karmelietenwater en nog altijd te koop in Frankrijk. Citroenmelisse is ook een ingrediënt van verschillende klassieke kruidenlikeuren.
In Noord-Europese tuinen is citroenmelisse het vertrouwde „citroenkruid“ dat in de zomer voor thee wordt geplukt en voor de winter wordt gedroogd. Omdat de plant weinig eisen stelt en lekker ruikt, wordt ze vaak naast het terras of de deur geplant, waar je gemakkelijk een paar blaadjes voor de theepot plukt.
Zelf citroenmelisse kweken en drogen
- Waar planten. Citroenmelisse voelt zich thuis in de zon en in halfschaduw en groeit in gewone tuingrond. Ze zaait zich gemakkelijk uit, dus knip de bloeiwijzen af als je haar niet overal wilt hebben.
- Knippen. Knip de stengels vlak voor de bloei af, ongeveer 10 cm boven de grond. De plant groeit snel terug en je kunt in een zomer twee of drie keer oogsten.
- Drogen. Bind de stengels in kleine bosjes en hang ze op een schaduwrijke, luchtige plek, of spreid de blaadjes in een dunne laag uit op een rek. In de zon en in een hete oven gaat de geur verloren.
- Bewaren. Doe de droge blaadjes heel in een glazen pot en verkruimel ze pas wanneer je een kop zet. In een goed gesloten pot in het donker blijft de geur tot de volgende zomer behouden.
- Invriezen. Verse blaadjes kun je fijnhakken, in een ijsblokjesvorm doen en met water bedekken – in een zomerdrankje is een citroenmelisseblokje ijs en smaak tegelijk.
Citroenmelisse in de keuken
Citroenmelisse is in de eerste plaats een theekruid en een smaakmaker voor verfrissende dranken.
- Thee van verse blaadjes. Een handvol verse blaadjes (of 1–2 tl gedroogde) per kop heet water, 5–7 minuten laten trekken. Kook de blaadjes nooit – dan verdwijnt het aroma. Lekker met honing of pepermunt.
- IJsthee. Zet een sterke citroenmelissethee, laat hem afkoelen, voeg citroensap, honing en ijsblokjes toe. Een zomerklassieker.
- Siroop. 1 l water, 500 g suiker, 2 grote handen citroenmelisseblaadjes en 1 citroen in plakjes: maak een suikersiroop, giet die heet over de blaadjes, laat een nacht staan, zeef en doe in flessen. Serveer met water of mousserende wijn.
- Desserts en salades. Fijngehakte blaadjes passen bij fruitsalade, bessen, kwarkcrème en pannenkoeken; hele blaadjes zijn een mooie garnering.
- Vis en kip. Citroenmelisse kan in een marinade de citroenrasp vervangen.
Onze citroenmelisseproducten
- Citroenmelisse-extract 100 ml – een vloeibaar extract van citroenmelisseblaadjes in een druppelflesje. De druppels worden door een beetje water of sap gemengd; de hoeveelheid staat op de verpakking. Gebruik het na opening binnen de op de verpakking vermelde termijn en bewaar het koel.
- Capsules met citroenmelisse-extract 500 mg, 120 stuks – extract van citroenmelisseblad in een capsule, voor wie de voorkeur geeft aan een smaakloze, afgemeten vorm.
Welke kies je? Het extract past bij mensen die de hoeveelheid zelf willen aanpassen en de smaak van citroenmelisse lekker vinden; capsules zijn handiger op reis of op het werk. Thee is de eenvoudigste en goedkoopste keuze als er citroenmelisse in je tuin groeit.
Wat past goed bij citroenmelisse
In een theemengsel past citroenmelisse goed bij pepermunt, kamille, lindebloesem en stukjes gedroogde appel. Wil je een zoetere thee zonder suiker, voeg dan een snufje zoethoutwortelpoeder toe – zie het artikel zoethoutwortel: wat het is en hoe je het gebruikt. In ijskoude dranken past citroenmelisse bij aardbei, komkommer, limoen en gember.
Kant-en-klare thee en theekruiden vind je in de categorie thee, en andere kruiden en wortels bij de kruidenpoeders en -capsules.
Goed om te weten
Citroenmelisse-extract en -capsules zijn voedingssupplementen. Een voedingssupplement is geen vervanging van een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl. Overschrijd de op de verpakking vermelde dagelijkse hoeveelheid niet. Ben je zwanger, geef je borstvoeding, gebruik je medicijnen of heb je gezondheidsproblemen, raadpleeg dan eerst je arts voordat je het gebruikt; krijg je een onaangename reactie, stop dan met het gebruik. Buiten bereik van kinderen bewaren.